Als politiek adviseur bij de PvdA begeleidde ik focusgroepen en hoorde ik daar steeds hetzelfde verhaal. Mensen deden vrijwilligerswerk of hielpen de buurman met de boodschappen, maar hadden daarbij steevast het gevoel dat ze daarin alleen stonden. Ze zagen een samenleving die harder werd – waarin iedereen bezig was om het vooral voor zichzelf goed te regelen. Zij voelden zich een uitstervende minderheid van welwillende mensen.
De laatste tijd herken ik dat gevoel ook vaker bij mezelf.
Ik zie beelden van rellen en van politici die denken in winnaars of verliezers – sterk of zwak. Ik zie hoe de Amerikaanse president Donald Trump respect probeert af te dwingen met angst in plaats van met bewondering.
Schreeuwers en vrijwilligers
Trump spreekt niet het beste, maar het slechtste in mensen aan. Het gedrag van de pestkop wordt daarmee genormaliseerd. Niet alleen in de Verenigde Staten, ook in Nederland lijkt afzeiken een nationale volkssport. De stamtafel van het tv-programma Vandaag Inside en sociale media zoals X functioneren als onze collectieve kleedkamer.
Misschien voelt de wereld daarom zo hard. Het slechte is nu eenmaal zichtbaarder dan het goede. Een rel haalt het nieuws, welwillendheid niet. Joeri Kapteijns – bestuursvoorzitter van het Centraal Orgaan opvang asielzoekers – verwoordde dat treffend. Rond een nieuw asielzoekerscentrum verschijnen eerst de tegenstanders: de spandoeken en de woede. Daarna komen de vrijwilligers. Mensen die taalles geven of nieuwkomers wegwijs maken. ‘De vrijwilligers komen altijd later, omdat ze in het begin hun stem niet durven te laten horen. Dat hoor je minder in het nieuws. Maar het is óók de werkelijkheid’ zei hij.
Saamhorigheid
Juist daarom maakte de afgelopen maand indruk op mij. Op twee plekken voelde ik hetzelfde: tijdens de concerten van de Britse popster Harry Styles en op het oprichtingscongres van Progressief Nederland (Pro).
Harry Styles krijgt iets opmerkelijks voor elkaar. Of hij nu voor veertigduizend mensen in de Johan Cruijff Arena staat of voor negentigduizend op Wembley – vriendelijkheid en acceptatie zijn er de norm. Zijn boodschap ‘treat people with kindness’ roept een haast spiritueel gevoel van saamhorigheid op.
‘Na de Russische inval in Oekraïne sprak Mark Rutte over Oekraïners als familie. ‘En familie help je, zoals dat hoort.’’
Ook op het oprichtingscongres van Pro valt de opluchting op. Mensen kwamen niet samen om hun verschillen te benadrukken, maar om hun bereidheid samen te werken te vieren. De geruststelling dat ze niet de enigen waren die verlangden naar een zorgzame samenleving.
Is dat iets links? Iets progressiefs?
Natuurlijk niet. Iedereen heeft egoïsme én solidariteit in zich. Hardheid én mededogen. Welke kant zichtbaar wordt, hangt mede af van de voorbeelden die leiders geven.
Laat goede wil ook zien
De Amerikaanse oud-president Barack Obama zei bij de opening van zijn presidentiële centrum dat het niet bedoeld is om mensen nostalgisch te laten terugverlangen naar zijn presidentschap. Het moet eraan herinneren wie zij zelf kunnen zijn.
Ook oud-premier Mark Rutte begreep dat soms verrassend goed. Na de inval in Oekraïne in 2022 sprak hij over Oekraïners als familie. ‘En familie help je, zoals dat hoort.’ Dat is een politieke boodschap, maar ook een uitnodiging aan Nederlanders om het beste van zichzelf te laten zien. Het stelde niet teleur.
Dat is wat Obama, Styles en Rutte – in zijn betere momenten – gemeen hebben. Mensen worden niet alleen gevormd door wat ze zijn, maar ook door wat van hen verwacht wordt.
Het probleem is niet dat er te weinig mensen van goede wil zijn, het probleem is dat zij zich te vaak laten overschreeuwen. Leiders moeten het beste in mensen aanspreken. Het is aan de rest van ons om dat ook zichtbaar te maken.
Julia Wouters is politicoloog, coach en publicist.
Dit artikel verscheen in het FD van 23 juni 2026.